تحلیل نظام حقوقی عربستان سعودی بر اساس نظریه کارکردگرایی ساختاری تالکوت پارسونز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشکده فقه و حقوق دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم، ایران

چکیده

این پژوهش، با اتخاذ رویکردی سیستماتیک و کل‌گرا، نظام حقوقی عربستان را نه به عنوان مجموعه‌ای از قوانین مجزا، بلکه به مثابه یک زیرسیستم پویا در دل سیستم اجتماعی بزرگ‌تر در نظر می‌گیرد. هدف اصلی، ارزیابی این است که چگونه ساختارهای حقوقی و اداری در این کشور، کارکردهای حیاتی چهارگانه مدل AGIL (انطباق، نیل به هدف، یکپارچگی، و حفظ الگو) را به منظور حفظ نظم و ثبات سیستم ایفا می‌کنند. به جای ارائه یک تطبیق ساده، این تحلیل در پی آن است تا نشان دهد که چگونه نهادهای حقوقی مانند قانون اساسی اعطایی، هیئت‌های حقوق بشر و امر به معروف، و ساختارهای بوروکراتیک، کارکردی دوگانه ایفا می‌کنند: از یک سو، به ظاهر در جهت مدرنیزاسیون و انطباق با محیط جهانی عمل می‌کنند و از سوی دیگر، به صورت بنیادین در خدمت تثبیت قدرت متمرکز پادشاهی و توجیه مذهبی آن هستند. روش تحقیق این مقاله، از نوع تحلیل محتوای کیفی است که بر مبنای داده‌های ثانویه از قوانین، اسناد رسمی و منابع آکادمیک صورت می‌گیرد. این پژوهش بر آن است که با بهره‌گیری از مفاهیم کلیدی پارسونز نظیر تمایزیافتگی، بهسازی سازگار، و انسجام هنجاری، پیچیدگی‌های عملکرد نظام حقوقی در یک جامعه پادشاهی-دینی را تبیین کرده و نشان دهد که چگونه این سیستم، نظم اجتماعی را نه از طریق اجماع عمومی، بلکه از طریق کنترل از بالا به پایین و بازتولید الگوهای ارزشی حفظ می‌کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of the Saudi Legal System Based on Talcott Parsons’ Structural-Functionalist Theory

نویسنده [English]

  • Mohammad Talebitadi
Assistant Professor, Faculty of Jurisprudence and Law, Baqir-ul-Ulum University, A.S.
چکیده [English]

This study adopts a systematic and holistic approach, viewing the Saudi legal system not as a collection of isolated laws but as a dynamic subsystem embedded within the broader social system. Its primary objective is to assess how the legal and administrative structures in the country perform the four essential functions of Talcott Parsons’ AGIL model—Adaptation, Goal Attainment, Integration, and Latency (pattern maintenance)—to maintain systemic order and stability. Rather than offering a mere mapping, the analysis aims to demonstrate how legal institutions, such as the Royal Basic Law, human rights councils, the Amr bi-l-Maʿruf (enjoining good), and bureaucratic structures, serve a dual function: ostensibly promoting modernization and adaptation to the global environment, while fundamentally consolidating the centralized power of the monarchy and legitimizing it through religious authority. The research employs qualitative content analysis based on secondary data drawn from statutes, official documents, and academic sources. By utilizing key Parsonsian concepts such as differentiation, adaptive upgrading, and normative cohesion, this study seeks to elucidate the functional complexities of the legal system within a religious-monarchical society and to show how it sustains social order not through broad public consensus but via top-down control and the reproduction of value patterns.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Parsons
  • Law
  • Saudi Arabia
  • Functionalism
  • Sociology

نتیجه‌گیری 

تحلیل نظام حقوق عمومی عربستان سعودی با رویکرد کارکردگرایی پارسونز، نشان می‌دهد که این نظام، یک سیستم کاملاً کارکردی است که با وجود ویژگی‌های خاص خود، برای بقا و حفظ نظم اجتماعی، چهار کارکرد اصلی AGIL را به انجام می‌رساند. بااین‌حال، کارکردهای این سیستم، در راستای حفظ یکپارچگی و قدرت متمرکز است، نه ترویج آزادی‌ها و مشارکت مدنی. قوانین و نهادهای حقوقی، به جای آنکه ابزاری برای محدود کردن قدرت و ترویج حقوق فردی باشند، در خدمت توجیه و مشروعیت‌بخشی و بازتولید نظم سلسله‌مراتبی قرار دارند.

این سیستم، به جای آنکه به یک دموکراسی مبتنی بر قرارداد اجتماعی و همبستگی ارگانیک دورکیمی تبدیل شود، با تلفیق نوآوری‌های اداری و حقوقی مدرن با الگوهای سنتی و مذهبی‌قبیله‌ای، به یک مدل خاص از حکمرانی دست یافته است. این مدل، نظم را نه از طریق اجماع آزاد، بلکه از طریق کنترل هنجاری و مشروعیت‌بخشی دینی و سلسله‌مراتب عمودی تضمین می‌کند. بنابراین، حقوق عمومی عربستان را نمی‌توان صرفاً یک ساختار کهنه و ناکارآمد دانست، بلکه یک سیستم کارکردی است که به شیوه‌ای منحصربه‌فرد، به چالش‌های محیطی خود پاسخ داده و نظم خود را حفظ کرده است.

آقایی، محمد (۱۳۹۴). «تحولات سیاسی عربستان سعودی در پرتو انتخابات شوراهای محلی». فصلنامه مطالعات خاورمیانه، شماره۷۸، صص ۶۵-۸۴.
ابن تیمیه، تقی‌الدین احمد بن عبدالحلیم (۱۴۱۵ ق). کتاب الإمارة و الولایة. تحقیق: عبدالعزیز بن محمد السلمان. ریاض: دارالوطن.
الکاتب، عبدالعزیز (۲۰۱۳). تطور النظام السیاسی فی المملکة العربیة السعودیة. بیروت: مرکز دراسات الوحدة العربیة.
المرزوقی، عبدالله (۲۰۱۴). تاریخ التشریع السعودی. ریاض: دارالملک عبدالعزیز.
سالمه بدر، ناصر (۲۰۱۶). «الاحتجاجات فی المملکة العربیة السعودیة بین الشرع و النظام». مجلة الدراسات الشرعیة، العدد۴۲، صص ۴۵-۶۲.
رستمی، حمید (۱۳۹۹). مبانی جامعه‌شناسی حقوق. تهران: نشر میزان.
محمد، عبدالوهاب (۱۹۷۷). قانون العمل السعودی بین النظریة و التطبیق. جده: دارالمجتمع.

منابع لاتین

Parsons, Talcott (1951). The Social System. London: Routledge & Kegan Paul.
Parsons, Talcott (1966). Societies: Evolutionary and Comparative Perspectives. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall.
Parsons, Talcott & Platt, Gerald M. (1973). The American University. Cambridge, Mass.: Harvard University Press.