مطالعه تطبیقی اجرای عین تعهد در حقوق انگلیس، ایران، عراق و فقه امامیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق دانشکده علوم انسانی دانشگاه دامغان، ایران

2 استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

چکیده

یکی از ضمانت های اجرایی موجود در حوزه مسئولیت قراردادی «اجبار متعهدله به انجام تعهد» است. در نظام حقوقی ایران و عراق اصل امکان اجبار به انجام تعهدات در موارد نقض تعهدات توسط متعهدله پذیرفته شده است. در مواردی که انجام همان تعهد غیر ممکن باشد، به متعهدله اختیار فسخ قرارداد و دریافت خسارت داده می شود. همچنین به عنوان روش تکمیلی در مواردی که مفاد آن تعهد دارای شرط نظارت در اجرا توسط متعهدله باشد، می توان مدت و میزان دریافت خسارت توسط دادگاه را تعیین کرد. اما در نظام حقوقی انگلیس اجبار به عنوان یک اصل پذیرفته شده است و بنا به دلایلی با محدودیت های فراوانی مواجه است. این ضمانت اجرا تنها بر اساس ضوابط انصاف و زمانی محقق می شود که حکم به پرداخت خسارت نتواند به طور کامل خسارت شاکی را جبران کند و مهم ترین قاعده توسل به آن «عدم کفایت خسارت» است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A comparative study of the implementation of the same obligation in English law, Imami jurisprudence, Iranian law and Iraqi law

نویسندگان [English]

  • Khadijeh shirvani 1
  • MOHAMMAD HADI ROSTAMI 2
1 Assistant Professor of the Department of Law, Faculty of Human Sciences, Damghan University
2 Faculty of Islamic Sciences and Researches, Department of Islamic Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Imam khomeini international university, Qazvin, Iran
چکیده [English]

One of the existing performance guarantees in the field of contractual liability is "forcing the obligee to perform the obligation". In the legal system of Iran and Iraq, the principle of the possibility of forcing the fulfillment of obligations in cases of breach of obligations by the obligee has been accepted. In cases where the performance of the same obligation is impossible, the obligee is given the option of terminating the contract and receiving damages. Also, as a supplementary method, in cases where the provisions of that obligation have a condition of supervision in the implementation by the obligee, it is possible to determine the period and amount for receiving damages by the court. But in the British legal system, coercion has been accepted as a principle, and due to some reasons, it faces many limitations. This performance guarantee can only be achieved based on the rules of fairness and when the order to pay damages cannot fully compensate the plaintiff's losses, and the most important rule for resorting to it is "inadequacy of damages". According to Iraqi law, it is also mandatory to perform the same obligation in contracts, except in exceptional cases and events where the court can, after examining the interests of the parties, reduce the harmful obligation as long as justice requires, and any agreement contrary to this provision It is forbidden.


کلیدواژه‌ها [English]

  • mandatory implementation
  • obligation
  • Imami jurisprudence
  • Iranian law
  • Iraqi law

نتیجه گیری

از آن جا که اصلی ترین هدف طرفین هر قراردادی دست یابی به مفاد و موضوع قرارداد است لذا این حق تقریباً در تمامی نظام های حقوقی جهان پذیرفته شده، وقتی قراردادی منعقد می‌ گردد، طـرفین بـرای‌ نـیل‌ به مقصود خویش، باید در مقام ایفای تعهدات خود برآیند و اگر طرفی از انجام تعهد خود امتناع ورزد، بر‌ اساس‌ توافق انجام شـده و یا بر‌ اثر نیروی الزام‌آور نـاشی از قـواعد مقرر قانونی، اجبار گردد تا عین تعهد ملتزم شده را انجام دهد‌. در حقوق انگلیس اگر چه اجبار به اجرای عین تعهد به طور اصولی به عنوان یک قاعده پذیرفته شده اما اغلب دادگاه ها و محاکم انگلیسی با قیود و شروطی اقدام به صدور رای به اجرای عین تعهد می­ کنند. در کامن لا پرداخت خسارت به عنوان روش جبران اولیه مطرح بود و قضات دادگاه های کامن لا پذیرفته بودند که پول همیشه می­ تواند معادل هر چیزی باشد که درباره آن تعهد شده است. ولی با شروع به کار دادگاه ­های انصاف، قواعد انصاف به عنوان یک روش جبران خسارت استثنایی پذیرفته شد؛ به این معنا که تنها در صورتی که پرداخت خسارت اولیه کافی نباشد امکان توسل به طریق جبرانی اجرای اجباری عین تعهد وجود دارد. در مقام مقایسه حقوق ایران و حقوق عراق با حقوق انگلیس، در حقوق ایران و حقوق عراق با توجه به اصولی مثل اصل لزوم قراردادها و تأثیرپذیری از گزاره­هایی چون "افوابالعقود ""المؤمنون عند شروطهم"، که التزام ناشی از اجرای عین تعهد را می ­رساند، گفته شده است حق اجبار اجرای عین تعهد نخستین حقی است که متعهد له برای خود مفروض می­دارد و در واقع در صورتی که امکان اجبار متعهد به  اجرای تعهدش وجود داشته باشد، متعهدله نمی­ تواند به طریق دیگری از جمله  فسخ قرارداد و دریافت مبلغی غرامت، خسارت خویش را جبران  کند. اما با توجه به مقتضیات عصری حاکم بر مناسبات اقتصادی و اجتماعی و عدم التزام متعهد به شرط ضمنی اجرای تعهد، متعهدله نیز می­تواند التزامی به عقد  نداشته باشد و از این رو  دادگاه می­تواند متعهدله را مخیر نماید که متعهد را مجبور به اجرای عین تعهد نماید یا این­ که قرارداد را فسخ کند و مبلغی پول به عنوان خسارت دریافت دارد.

 

  1. ابن منظور، امام العامه، (1408 ه.ق) لسان العرب. بیروت: دار احیاء التراث العربی، ج اول.
  2. البکری, عبد الباقی (1971میلادی) شرح القانون المدنی الجزء الثالث فی احکام الالتزام تنفیذ الالتزام، ط1, بغداد: مطبعة الازهر .
  3. الحکیم,عبد المجید( 1967میلادی) الموجز فی شرح القانون المدنی العراقی الجزء الثانی فی احکام الالتزام, ط1, بغداد: شرکة الطبع والنشر الاهلیة .
  4. احمدی، محمدرضا (1388) تاملی در: مفهوم، مبانی و اقسام تعهد، مجله پژوهش حقوق و سیاست، سال یازدهم، (26)، 8-42.
  5. آریانپور کاشانی، عباس و منوچهر( 1353) فرهنگ فشرده­ انگلیسی به فارسی یک جلدی؛ انتشارات امیر کبیر، چاپ اول.
  6. الزلمی، مصطفى إبراهیم ( دون سنة طبع) الالتزامات فی الشریعة الاسلامیة والتشریعات المدنیة العربیة الجزء الأول، ، بغداد: شرکة السعدون للطباعة والنشر والتوزیع المحددة.
  7. الشوبری، أحمد السید البهی ( 2020م.)"التعویض عن خسارة التوقع وخسارة الارتکان."مجلة البحوث القانونیة والاقتصادیة ،(32).
  8. اشتری، محمد رضا، ولی زادی، سلمان، پاشازاده، حسن (1399) بررسی تطبیقی موانع اجرای عین تعهد در فقه و حقوق ایران و انگلیس، فصلنامه مطالعات فقهی و فلسفی، (43)، 71-84.
  9. اصفهانى، مجلسى دوم، محمد باقر بن محمد تقى، (1410 ه‍ ق) بحار الأنوار، 33 جلد، بیروت: مؤسسة الطبع و النشر لبنان.
  10. الفت، نعمت الله (1386) تاملی در مبانی و مفاد الزام و التزام در قراردادها، فصلنامه تخصصی فقه و حقوق، سال سوم،( 12)، 93-119.
  11. بادینی، حسن، فروزان بروجنی، فرناز (1397) نگرش تحلیلی به امکان فسخ قرارداد باوجود ممکن بودن اجرای عین تعهد در حقوق آلمان و ایران، مطالعات حقوقی، (دوره دهم)، (شماره 1)، 37-59.
  12. توانگر، سیامک (1397) مبانی اجرای عین تعهد در حقوق اسلام و ایران، دو فصلنامه فقه و حقوق خصوصی، (2)، 105-126.
  13. جعفری لنگرودی، محمد جعفر( 1357) دایره المعارف حقوق مدنی و تجارت، ج اول، تهران: انتشارات بنیاد استاد، چاپ اول،.
  14. جعفری لنگرودی، محمد جعفر(1363) دوره حقوق مدنی، حقوق تعهدات، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول.
  15. حدادزاده شکیبا، علی، سلطانی نژاد، هدایت الله، دیلمی، احمد (1400). مطالعه تطبیقی الزام به اجرای عین تعهد در حقوق ایران و کامن لا، حقوق تطبیقی (116)، 141-164.
  16. خراسانی، محمد کاظم(1369) کفایه الاصول، حواشی ابوالحسن مشکینی، کتاب فروشی اسلامیه. تهران: چاپ هفتم.
  17. رنجبر، مسعود رضا (1387) تعیین خسارات ناشی از نقض قرارداد، انتشارات میزان. تهران: چاپ اول.
  18. شجاعی نژاد، سید رئوف، امینی، منصور (1402) مطالبه خسارت عدم اجرای تعهد قراردادی با وجود امکان اجرای عین تعهد در فقه امامیه وحقوق موضوعه، فصلنامه مطالعات فقه اقتصادی، (18)، 18-30.
  19. شهید اول، محمد بن مکی( 1385) لمعه دمشقیه، مترجمین (علی شیروانی، محسن غرویان)، قم: انتشارات دارالفکر.
  20. شهید ثانی، زین­الدین بن علی العاملی(1414) مسالک الافهام. قم: موسسه معارف اسلامی. چاپ اول.
  21. صدیق، احمد.( 2020 م) "تعلیق على قرار قضائی تمییزی موضوع القرار/التنفیذ العینی للالتزام." الرافدین للحقوق 22، ( 71)، 280-300.
  22. صفایی، سید حسین (1389) قواعد عمومی قراردادها، چاپ یازدهم. تهران: انتشارات میزان.
  23. صفایی، سید حسین و نعمت الله الفت(1389) اجرای اجباری عین تعهد و تقدم آن بر حق فسخ قرارداد، مجله نامه مفید، ( 79)، 44-62.
  24. عسگری، جعفر و محسن اسماعیلی ( 1394) رابطه طولی یا عرضی حق اجبار و حق فسخ در اثر تخلف از شرط، دو فصلنامه دانش حقوق مدنی، (8 )، 35-42.
  25. علی دایی احمدی، ابوالفضل، شهبازی نیا، مرتضی، پارساپور، محمد باقر (1398) رابطه بین الزام به اجرای عین تعهد و فسخ عقد، پژوهش های حقوق تطبیقی، (دوره 23)، (شماره 4)، 127-148.
  26. کاتوزیان، ناصر (1354) حقوق مدنی، مقدمه، اموال، کلیات قراردادها، ج 1، تهران: انتشارات دانشکده علوم اداری و و مدیریت بازرگانی دانشگاه تهران، چاپ ششم،.
  27. کاتوزیان، ناصر( 1374) حقوق مدنی، نظریه عمومی تعهدات. تهران: موسسه نشر یلدا، چاپ اول.
  28. گرجی، ابوالقاسم، (1372) مقالات حقوقی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم.
  29. مجلسی، محمدباقر(1403) بحارالانوار، ج 69،  لبنان: چاپ بیروت.
  30. معاونت حقوقی ریاست جمهوری(1391) فرهنگ حقوقی (دو سویه). تهران: معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات، چاپ سوم.
  31. موسوی خمینی، روح الله (1363) کتاب البیع. قم: موسسه اسماعیلیان. چاپ سوم.
  32. مقدس اردبیلی، احمد بن محمد (1377) مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان. قم: موسسه نشر اسلامی. چاپ دوازدهم.
  33. متین، احمد(1381) مجموعه رویه قضایی (قسمت حقوقی) تهران: انتشارات رهام.
  34. محقق داماد، سید مصطفی(1388) نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.
  35. نجفی خوانساری، موسی (1421) منیه الطالب (تقریرات درس میرزای نائینی) قم: موسسه النشر الاسلامی. چاپ اول.
  36. فتحی، علی، عامر، مصطفی احمد( 2019 م) "التمییز بین محل العقد ومحل الالتزام الناشئ عن العقد دراسة تحلیلیة." الرافدین للحقوق ، (19)، 60-90.
  37. Collin, P.H., Dictionary of law, Fourth edition, Bloomsbury publishing, London: 2004.
  38. Elliot, Catherine, Frances Quinn, Contract Law, Pearson Academic, 7th ed, London,2009.
  39. Jones, Gareth & William Goodhart, specific performance, London, Butterworths,1986.
  40. Kendrick, Ewan Mc, Contract law, Texts, Cases And Material, Oxford university Press, 5th ed, London, 2012.
  41. Monaghan, Nicola, Chris Monaghan, Beginning Contract Law, Routledge publish, 1st, London, 2013.
  42. Monahan, Geoff, Essential Contract Law, Second Edition, Cavendish publishing, London: 2001.
  43. Stone, Richard, The Modern Law of Contract, 8th, Cavendish publishing, London, 2009.