تحلیل فقهی حقوقی ماهیت التزام کفیل یا وثیقه گذار به پرداخت دین مکفول یا محکوم علیه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

قاضی دادگستری

چکیده

کفیل یا وثیقه گذار متعهد به احضار و تحویل مکفول و یا محکوم علیه است. در عقد کفالت یا قرارداد وثیقه، کفیل یا وثیقه گذار احضار مکفول یا محکوم علیه و در صورت عدم انجام این تعهد، پرداخت وجه الکفاله یا وجه الوثاقه را به عهده میگیرد. پرسش اصلی این است که مبنا و ماهیت التزام کفیل یا وثیقه گذار به پرداخت وجه الکفاله یا وجه الوثاقه چیست؟ آیا این امر ناشی از ضمان قهری اتلاف مال غیر یا ناشی از ضمان و مسئولیت قراردادی و یا به حکم قانون است و یا ذات و یا اطلاق این عقود چنین اقتضایی دارند با توجه به این که برابر ماده ۷۴۶ قانون مدنی و ماده ۲۳۴ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی که کفالت و وثیقه را در صورت فوت کفیل یا وثیقه گذار منتفی میداند تعهد کفیل یا وثیقه گذار به احضار مکفول یا محکوم علیه تعهدی غیر مالی و از جنس تعهد به نتیجه است و تنها قوه قاهره و از جمله فوت یا جنون تعهد او را زائل میکند وی ملتزم میشود که هرگاه نتواند به تعهد اصلی خود عمل کند، دین مکفول یا محکوم علیه را به مکفول له یا محکوم له بپردازد. این التزام، تعهد جدیدی است که در نتیجه پیمان شکنی کفیل یا وثیقه گذار بوجود می آید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Jurisprudential analysis of the nature of the guarantor's or surety's obligation to pay the debt of the debtor or the defendant

نویسنده [English]

  • Abdolreza Asadi
.* judge of justice
چکیده [English]

The guarantor or guarantor is obligated to summon and deliver the defendant or the defendant. In the guaranty contract or bail contract, the guarantor or the guarantor undertakes to summon the defendant or the defendant, and in case of failure to fulfill this obligation, he undertakes to pay the bail or bail. The main question is, what is the basis and nature of the guarantor's or bailor's obligation to pay the deposit? Is this a result of the forced guarantee of the loss of property, or is it a result of contractual guarantee and responsibility, or is it due to the law, or does the nature or application of these contracts require such a requirement, considering that according to Article 746 of the Civil Code and Article 234 of the Criminal Procedure Law approved in 1392 with Subsequent amendments and additions, which exclude surety and bond in the event of the death of the guarantor or the guarantor, the guarantor's or the guarantor's obligation to summon the surety or the defendant against a non-financial obligation and standing to a person, and only the authority of Cairo, including death or insanity, can void his obligation. he does. He undertakes to pay the debt of the debtor or the convicted person to the defendant or the convicted person if he is unable to fulfill his original obligation. This obligation is a new obligation that arises as a result of the guarantor's or bailor's breach of contract.

کلیدواژه‌ها [English]

  • commitment
  • guarantor
  • perfect debt
  • defendant
  • surety

نتیجه‌گیری

از مطالب پیش‌گفته، نتایجی به شرح زیر به دست می‌آید:

  • در فقه امامیه و نظام حقوقی ایران، موضوع عقد کفالت، احضار مکفول در نزد مکفول له است و ذمه کفیل، وثیقه تعهد مکفول برای احضار مکفول است
  • در فقه عامه، کفالت نوعی ضمان بوده و آثار ضمان را بر آن بار می‌کنند. ایشان کفالت را همانند ضمان، توثیق دین دانسته و معتقدند که در کفالت، ذمه کفیل به ذمه مدیون (مکفول) ضمیمه می‌شود و داین (مکفول له) می‌تواند طلب خود را در صورت عدم احضار مکفول توسط کفیل، از کفیل یا مدیون و یا هر دو مطالبه کند.
  • در نظام حقوقی مصر، در کفالت قضایی و قانونی، مسئولیت کفیل، تضامنی است.
  • عقد وثیقه جزو عقود نامعین است که بین مقام قضایی و شخص وثیقه‌گذار منعقد می‌گردد که در موقعی که حضور متهم یا محکوم علیه لازم باشد به وی اخطار می‌شود که حسب مورد، ظرف بیست روز یا یک ماه از تاریخ ابلاغ، متهم یا محکوم علیه را تسلیم کند و در صورت عجز وثیقه‌گذار بدون عذر موجه، وثیقه، معادل وجه قرار ضبط خواهد شد
  • تعهد وثیقه‌گذار یا کفیل، ابتدائاً تعهدی غیرمالی و قائم به شخص است و پرداخت وجه‌الکفاله، و یا وجه الوثاقه، ضمانت اجرای عدم انجام این تعهد است.
  • امکان استیفای محکوم به از محل وثیقه در صورت صدور دستور ضبط، به منزله آن نیست که مقنن با وضع این حکم به دنبال تغییر اصل استیفای محکوم به از اموال محکوم علیه بوده است؛ لذا با عنایت به ماده 500 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 با اصلاحات و الحاقات بعدی، امکان صدور جلب محکوم، همزمان با اخطار به کفیل  یا وثیقه‌گذار وجود دارد
  • چنان چه کفیل از تسلیم مکفول (متهم و یا محکوم علیه) امتناع کند  یا نتواند  وی را در مهلت مقرر قانونی تحویل دهد باتوجه‌به تعهد مالی که بر عهده گرفته است، ذمه او در قبال شاکی  یا محکوم له به پرداخت دین مشغول می‌شود  و باید دین (محکوم به) و هزینه‌های اجرایی را پرداخت کند. در این حالت پرداخت محکوم به توسط کفیل جزو دین و بدهی شخص او محسوب می‌شود  وباید برابر مقررات از عهده آن براید.
  • فهرست منابع

    • احمد السنهوری، عبدالرزاق (1970)الوسیط فی شرح القانون المدنی، فی التامینات الشخصیه و العینیه، بیروت، انتشارات احیا التراث العربی، ج دهم.
    • آخوندی، محمود، (۱۳۹۴) آیین دادرسی کیفری، ج ۲، تهران، انتشارات فرهنگ و ارشاد اسلامی.
    • بجنوردی، سید محمد حسن (1388 ه.ش) القواعد الفقهیه، ج ۶، قم، انتشارات دلیل ما.
    • بحرانی آل عصفور، حسین بن محمد، الانوار للوامع فی شرح مفاتیح الشرائع (للفیض)، قم، مجمع البحوث العلمیه، ج12،
    • بحرانی آل عصفور، یوسف (1405)حدائق الناظره فی احکام العترة الطاهرة، ج21،
    • الجبعی العاملی، زین الدین (شهید ثانی)، (1420 ه.ق) الروضة البهیة فی شرح لمعة الدمشقیة، ج ٤،قم، انتشارات اسماعلیان.
    • الجزیری، عبد الرحمن (1429 ه.ق) الفقه علی المذاهب اربعه، ج ۳، بیروت، دارالفکر.
    • جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1393) مبسوط در ترمینولوژی حقوق، ج 5، انتشارات گنج دانش، چاپ اول،
    • جعفری لنگرودی، محمد جعفر (1378) عقد کفالت، تهران، انتشارات گنج دانش، چاپ سوم،
    • جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1385)ترمینولوژی حقوق، تهران، گنچ دانش، چ16
    • جعفری لنگروری، محمدجعفر (1388) الفارق – ج4، تهران، گنج دانش.
    • حائری طباطبائی، سید علی بن محمد (۱۴18 هـ. ق)، ریاض المسائل فی بیان الاحکام با الدلائل، قم، موسسه آل البیت (ع) ج 2و۹،
    • حائری طباطبایی، سید محمد مجاهد، مناهل، قم، موسسه آل البیت (ع)
    • حسن بن جعفر، کاشف الغطا (1422)انوار الفقاهه، کتاب الکفاله
    • حسینی مراغی، میر عبد الفتاح (۱۴29 ه.ق) العناوین، ج ۲، قم، موسسه النشر الاسلامی.
    • حلی، حسین (1415 ه.ق) بحوث الفقهیه، قم، موسسه المنار،
    • دهخدا، علی اکبر، (1389)لغت نامه ج 13، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، دوره جدید
    • روحانی، سید محمد صادق (1414)فقه الصادق (ع)، دارالکتاب، ج 20، چاپ سوم
    • سیاح، احمد، (1358) فرهنگ بزرگ جامع نوین، ترجمه المنجد، ج ۱ و ۲، تهران، انتشارات اسلامیه.
    • طباطبایی حکیم، سید محمد سعید (۱۴۱۵) هـ.ق. منهاج الصالحین، ج 2
    • عاملی، سید محمد جواد، (۱۴۱۹ ه.ق) مفتاح الکرامه فی شرح قواعد العلامه،  ، ج 16
    • عمید، حسن (1395)، فرهنگ فارسی عمید، تهران، انتشارات امیرکبیر، چاپ سی و سوم،
    • کاتوزیان، ناصر (1389)حقوق مدنی، نظریه عمومی تعهدات، تهران، نشر میزان چاپ پنجم
    • کاتوزیان، ناصر (1392) عقود معین - عقود اذنی، وثیقه‌های دین، ج 4، تهران، شرکت سهامی انتشار.
    • محقق داماد، مصطفی (۱۳95) نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی.
    • مظفری، خدیجه و میرشکاری، عباس (1398)، ماهیت تعهد کفیل: تعهدی تخییری یا بدلی، مجموعه مقالات همایش ملی تجلیل از مقام علمی استاد محمد جعفر جعفری لنگرودی، تهران، انتشارات گنج دانش
    • نجفی، محمد حسن (1404 ه.ق) جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج26، دارالاحیا التراث العربی.