سنجش استحقاق نفقه برای زوجه در فاصله عقد نکاح تا زفاف در فقه امامیه، حقوق ایران و برخی کشورهای مسلمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی گروه فقه و حقوق اجتماعیِ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

10.22091/dplic.2026.17628.1159

چکیده

استحقاق نفقه برای زوجه‌ای که بعد از انعقاد عقد نکاح، کماکان در منزل پدری یا در منزل شخصی خود سکونت دارد و هنوز به منزل مشترکِ بعد از زوجیت منتقل نشده و واقعه زفاف رخ نداده است، از چالش‌های فقهی و حقوقی است که دیدگاه‌های گوناگونی را در متون فقهِ استدلالی و متون فقهِ استفتائی ایجاد کرده است. قوانین کشورهای اسلامی، هریک مبتنی بر مذهب رسمی خود، به اتخاذ مبنایی در این مساله اقدام کرده‌اند.
در مقاله پیش‌رو ابتدا دیدگاه‌های فقهی و ادله آنها مورد گفتگو قرار می‌گیرد. در بیان ادله، صرفاً ادله قرآنی و سیره نبی‌مکرم که در منابع سیره و تاریخِ اهل سنت بیان شده، و به نحو مشترک به عنوان منبع استنباط حکم شرعی در متون فقهیِ امامیه و عامه مورد استناد قرار گرفته مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ چراکه این ادله، بین مذاهب اسلامی مشترک است و منبع واحدی برای قوانین کشورهای اسلامی به‌شمار می‌آید. بعد از نقد و واکاوی ادله مطروحه، روشن خواهد شد که دیدگاهی که استحقاق نفقه را منوط بر تمکین می‌داند، از وجاهت استدلالی برخوردار نیست و مورد تأیید قرآن و سیره نبی‌مکرم نیست؛ و در مقابل، دیدگاهی که استحقاق نفقه را به محض انعقاد نکاح می‌داند واجد ادله معتبر و متقن است. آن‌گاه موضع نظام قانونی ایران در این مسأله تبیین می‌گردد که بر اساس تجمیع چند ماده، نظریه استحقاق نفقه به محض انعقاد نکاح را مورد پذیرشِ تلویحی قرار داده است؛ و در نهایت، موضع دوازده کشور اسلامی در این مسأله مورد تنقیح، تبیین، مقایسه و نسبت‌سنجی با یکدیگر قرار می‌گیرد. نیمی از این کشورها (6 کشور) دیدگاهِ حامی شرطیت تمکین را برگزیده‌اند و استحقاق نفقه را منوط بر تمکین یا تسلیم نفس یا آمادگی برای آن می‌دانند؛ و نیم دیگری از این کشورها (6 کشور) حامی دیدگاه مانعیت نشوز شده‌اند و صرف انعقاد نکاح را برای تعلق نفقه کافی دانسته‌اند. این تحقیق نشان می‌دهد که در بین قوانین کشورهای اسلامی، از هر دو رویکرد به نسبتِ مساوی طرفداری شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Examining the Wife’s Entitlement to Nafaqah in the Period between the Conclusion of the Marriage Contract and Consummation under Imami Fiqh, Iranian Law, and the Laws of Certain Muslim States

نویسنده [English]

  • Ahmad Ehsanifar
Faculty Member, Research Institute of Hawzah and University
چکیده [English]

There is considerable disagreement regarding the wife's entitlement to maintenance when the marriage contract has been concluded but the wedding ceremony has not yet taken place, and she resides in her father's home or her own home. This issue rests on a different premise: namely, whether the marriage contract alone gives rise to the wife's right to maintenance—meaning she becomes entitled to it immediately upon the contract, unless a breach of marital duties on her part is proven—or whether entitlement to maintenance is conditional not only on the marriage contract but also on the actual performance of marital duties toward the husband. Based on the second view, a wife is not entitled to maintenance until she has fulfilled her marital obligations toward her husband. Jurisprudential perspectives on this issue stem from two sources: the Quran and the conduct of the Prophet of Islam regarding several of the marriages he contracted. Since the Quran and the Prophet's conduct serve as the two sources for deriving legal rulings across all Islamic systems, the legal frameworks of Islamic countries share a common body of literature and approach regarding this matter. Each Islamic country's legal system has adopted a specific perspective based on its official school of jurisprudence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Living expenses
  • Fulfilling marital duties
  • Failure to fulfill marital duties
  • Wedding
  • Violation of marital duties