تعاملات بیمه و قانون به مثابه ابزار حکمرانی با تأکید بر بیمه تکافل در حقوق مالزی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار، عضو هیئت علمی گروه فلسفه حقوق، دانشگاه باقر العلوم، قم، ایران

چکیده

این مطالعه به بررسی نقش تحول‌آفرین بیمه در حکمرانی مدرن و تحلیل ابعاد حقوقی و اجتماعی آن می‌پردازد. هدف پژوهش، نشان دادن چگونگی تغییر ماهیت بیمه از یک ابزار مبتنی بر حقوق قراردادهای خصوصی به ابزاری مؤثر در حکمرانی اجتماعی است. این تحقیق با تأکید بر توسعه تاریخی بیمه، به کارکردهای اجتماعی نوظهور آن پرداخته و ظرفیت آن را برای کاهش نابرابری‌های اجتماعی و مدیریت ریسک‌های عمومی مورد بررسی قرار می‌دهد. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل نظری و کیفی با مروری جامع بر آموزه‌های حقوقی، تحولات تاریخی و مطالعات جامعه‌شناسی حقوق است. در این راستا، بیمه به‌عنوان متغیری کلیدی در تقاطع حقوق قراردادها، مسئولیت‌پذیری و حکمرانی عمومی بررسی شده است. تحلیل کیفی آرای قضایی و چارچوب‌های تنظیم‌گری نیز برای تبیین نقش بیمه در انسجام اجتماعی و حکمرانی مورد استفاده قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که بیمه از طریق مدیریت ریسک و توزیع مسئولیت‌ها، نقشی کلیدی در شکل‌دهی به ساختارهای اجتماعی و حقوقی ایفا می‌کند. بیمه با عملکردی تنظیم‌گر، دسترسی به منابع اجتماعی و اقتصادی را بهبود می‌بخشد و در حل‌وفصل دعاوی مدنی نقش بسزایی دارد. همچنین این مطالعه به بررسی نقش دوگانه بیمه به‌عنوان یک قرارداد حقوقی و ابزاری سیاسی‌اجتماعی پرداخته و ظرفیت آن برای یکپارچه‌سازی سازوکارهای بخش خصوصی در حکمرانی عمومی را نشان می‌دهد. در این تحقیق تمرکز بر مطالعه بیمه تکافل در کشور مالزی خواهد بود. نتیجه‌گیری پژوهش بر اهمیت تعامل میان بیمه و قانون در تقویت حکمرانی اجتماعی مؤثر تأکید دارد. بیمه با بازتعریف چارچوب‌های حقوقی و ترویج همبستگی اقتصادی، به‌عنوان ابزاری مقرون‌به‌صرفه برای مقابله با چالش‌های اجتماعی پیچیده ظاهر شده و ابزارهایی عملی برای سیاست‌گذاران و متخصصان حقوقی فراهم می‌آورد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Insurance–Law Interactions as a Governance Tool with Emphasis on Takaful in Malaysian Law

نویسنده [English]

  • Ehsan Rafiei Alavi
Associate Professor, Faculty Member, Department of Philosophy of Law, Baqir Al-Uloom University, Qom, Iran
چکیده [English]

This study examines the transformative role of insurance in modern governance, focusing on its legal and social dimensions. The aim is to explore how the nature of insurance has shifted from a tool rooted in private contract law to an effective mechanism in social governance. Emphasizing the historical development of insurance, this research investigates its emerging social functions and its potential to reduce social inequality and manage public risks. The research method is based on theoretical and qualitative analysis, involving a comprehensive review of legal doctrines, historical developments, and socio-legal studies. Insurance is analyzed as a key variable at the intersection of contract law, accountability, and public governance. Qualitative analysis of judicial opinions and regulatory frameworks is also employed to highlight the role of insurance in fostering social cohesion and governance. Findings indicate that insurance, by managing risks and distributing responsibilities, plays a crucial role in shaping social and legal structures. With its regulatory function, insurance enhances access to social and economic resources and contributes significantly to civil dispute resolution. The study also examines the dual nature of insurance—as a legal contract and a socio-political instrument—revealing its capacity to integrate private sector mechanisms into public governance. The research particularly focuses on the Takaful insurance model in Malaysia. The conclusion underscores the importance of law–insurance interaction in reinforcing effective social governance. By redefining legal frameworks and promoting economic solidarity, insurance has emerged as a cost-effective tool for addressing complex social challenges and offers practical mechanisms for policymakers and legal professionals.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Insurance
  • Law
  • Governance Tools
  • Sociology of Law
  • Regulation
  • Malaysian Law

نتیجه‌گیری

این پژوهش نشان داد که بیمه در حقوق معاصر صرفاً یک قرارداد خصوصی برای جبران خسارت نیست، بلکه به سازوکاری نهادمند برای حکمرانی ریسک تبدیل شده است. تعامل قانون و بیمه امکان نوعی تنظیم‌گری غیرمستقیم را فراهم می‌کند که از طریق تولید دانش ریسک، شرط‌گذاری، قیمت‌گذاری و توزیع مسئولیت، رفتارهای اجتماعی و اقتصادی را هدایت می‌نماید.

تحلیل نظری مقاله نشان داد بیمه از سه مسیر اصلی کارکرد حکمرانی می‌یابد: نخست، استانداردسازی و محاسبه‌پذیر کردن ریسک؛ دوم، ایفای نقش دروازه‌بان در دسترسی به فعالیت‌ها و منابع؛ و سوم، بازآرایی عملی نظام مسئولیت مدنی. در این چارچوب، عدالت اجتماعی نتیجه خودکار بیمه نیست، بلکه وابسته به طراحی حقوقی و نحوه تنظیم‌گری آن است.

مطالعه تطبیقی مالزی نشان داد تکافل زمانی به ابزار حکمرانی مؤثر تبدیل می‌شود که چارچوب قانونی شفاف، حکمرانی شرعی نهادمند و هم‌راستاسازی صنعت با اهداف اجتماعی (مانند شمول مالی و کاهش شکاف پوشش) به‌صورت هم‌زمان برقرار باشد. تجربه مالزی بیانگر آن است که بیمه اسلامی، در صورت برخورداری از معماری نهادی منسجم، می‌تواند در حوزه‌هایی چون حمایت از مشاغل غیررسمی، مدیریت ریسک بلایای طبیعی و تقویت تاب‌آوری اجتماعی نقش تنظیم‌گر ایفا کند.

برای نظام حقوقی ایران، دلالت اصلی این پژوهش آن است که بیمه باید در سیاست‌گذاری عمومی به‌عنوان ابزار حکمرانی ریسک بازتعریف شود. این امر مستلزم هماهنگی نهادی میان قانون‌گذار، نهاد ناظر و مراجع فقهی، طراحی سازوکارهای پوشش ریسک‌های بزرگ ملی، توسعه حمایت بیمه‌ای از مشاغل پرریسک و تنظیم قواعد شفاف در حوزه بیمه دیجیتال است.

درنهایت، حکمرانی از طریق بیمه زمانی مشروع و کارآمد خواهد بود که میان کارایی اقتصادی، پاسخگویی نهادی و عدالت اجتماعی توازن برقرار گردد. چالش پیش‌روی حقوق ایران نه صرف گسترش بازار بیمه، بلکه طراحی معماری هوشمندانه حکمرانی بیمه‌ای است.

مراجع

خمینی، روح‌الله (۱۳۷۷). کتاب البیع. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینیw.
عربی، سید هادی و محمودی، فاطمه (۱۳۹۵). «بررسی تکافل: چشم‌انداز و چالش‌های صنعت تکافل». اقتصاد و بانکداری اسلامی، دوره 5،  شماره 14.
آرام، محمدرضا و سید امامی، کاووس (۱۳۹۵). «سیاست‌های فقرزدایی با محوریت تکافل اجتماعی». فصلنامه دانش سیاسی، دوره ۱۲،  شماره ۲، پیاپی ۲۴.
مشروح مذاکرات شورای نگهبان سال ۱۳۹۵ (بخش اول: فروردین تا شهریور) (۱۳۹۹). تحقیق و تنقیح جمعی از پژوهشگران. تهران: انتشارات پژوهشکده شورای نگهبان.
قانون بیمه اجباری خسارات واردشده به شخص ثالث در اثر حوادث ناشی از وسایل نقلیه (۱۳۹۵). روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران.
References
Abd Wahab, N, Hasan, R, & Yusoff, R. (2024). Social takaful fund as a complementary social protection mechanism. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 15(2), 233–251.
Abraham, K. S. (1986). Distributing risk: Insurance, legal theory, and public policy. Yale University Press.
Abraham, K. S. (2013). Four conceptions of insurance. University of Pennsylvania Law Review, 161, 653–698.
Abraham, K. S, & Sharkey, C. M. (2023). The boundary between tort and insurance. University of Pennsylvania Law Review, 171, 1157–1214.
Arif, M, Rahman, A, & Noor, Z. (2024). Digital transformation and Shariah governance in Islamic finance. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 17(1), 45–62.
Baker, T. (2010). Insurance in sociolegal research. Annual Review of Law and Social Science, 6, 433–447.
Baker, T, & Logue, K. D. (2008). Insurance law and policy: Cases and materials. Aspen Publishers.
Baker, T, & Simon, J. (2002). Embracing risk. In T. Baker & J. Simon (Eds.), Embracing risk: The changing culture of insurance and responsibility (pp. 1–25). University of Chicago Press.
Ben-Shahar, O, & Logue, K. D. (2012). Outsourcing regulation: How insurance reduces moral hazard. Michigan Law Review, 111, 197–249.
Brayne, S. (2017). Big data surveillance: The case of policing. American Sociological Review, 82(5), 977–1008.
Charpentier, A. (2024). Insurance and social justice in the age of climate risk. Geneva Papers on Risk and Insurance, 49(1), 1–19.
Chen, X. (2024). Algorithmic proxy discrimination and its regulations. Computer Law & Security Review, 52, 105908.
Cosens, B. A, DeCaro, D. A, Garmestani, A. S, Gosnell, H, et al. (2017). The role of law in adaptive governance. Ecology and Society, 22(1).
Drake, E, Jonson-Reid, M, & Sapokaite, L. (2020). Social policy and predictive risk modeling. Child Abuse & Neglect, 108.
Engku Ali, E. R. A, & Oseni, U. A. (2017). Islamic financial regulation and supervision in Malaysia. Journal of Financial Regulation and Compliance, 25(3), 262–278.
Ericson, R. V, Barry, D, & Doyle, A. (2003). Insurance as governance. University of Toronto Press.
Ericson, R. V, & Doyle, A. (2004). Uncertain business: Risk, insurance and the limits of knowledge. University of Toronto Press.
Ewald, F. (1991). Insurance and risk. In G. Burchell, C. Gordon, & P. Miller (Eds.), The Foucault effect: Studies in governmentality (pp. 197–210). University of Chicago Press.
Fikri, M, Rahman, A, & Salleh, M. (2022). Microtakaful and financial inclusion in Malaysia. Journal of Islamic Marketing, 13(7), 1453–1470.
Friedman, L. M, & Ladinsky, J. (1967). Social change and the law of industrial accidents. Columbia Law Review, 67, 50–82.
Gold, J. (2022). Insurance and inequality. Yale Journal on Regulation, 39, 123–168.
He, Q, Faure, M, & Chen, C. Y. (2025). Insuring the “uninsurable” cyberwarfare. The Geneva Papers on Risk and Insurance—Issues and Practice, 50, 1–28.
Heimer, C. A. (1985). Reactive risk and rational action: Managing moral hazard in insurance contracts. University of California Press.
Hussain, M, Shahmoradi, A, & Turk, R. (2015). An overview of Islamic finance. IMF Working Paper.
Ingram, M. (2024). Climate risk and insurance exclusion. Harvard Environmental Law Review, 48, 201–245.
Kasri, R. (2019). Sharia governance in Islamic finance. Journal of Islamic Monetary Economics and Finance, 5(3), 567–590.
Khomeini, R. (1998). Kitab al-Bay’. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini’s Works.
Klinke, A, & Renn, O. (2021). Systemic risk governance. Risk Analysis, 41(4), 589–602.
Kunhibava, S. (2015). Shariah governance framework in Malaysia. Arab Law Quarterly, 29(3), 281–302.
Lin, T. C. W. (2025). Insurance and regulatory governance. Georgetown Law Journal, 113, 321–368.
Lim, W. (2022). Platform work and social protection in Malaysia. Asian Journal of Law and Society, 9(2), 211–230.
McKay, C. (2020). Predictive justice? Law, Innovation and Technology, 12(1), 1–25.
Miazad, A. (2024). D&O insurers as climate governance monitors. Boston University Law Review, 104, 987–1045.
O’Malley, P. (1991). Legal networks and domestic security. Studies in Law, Politics, and Society, 11, 197–216.
Pantin, R. (2025). Risk classification and fairness in insurance markets. Yale Law Journal, 134, 455–512.
Prince, A. E. R, & Schwarcz, D. (2019). Proxy discrimination in the age of artificial intelligence. Iowa Law Review, 105, 1257–1318.
Puad, N, Rahman, A, & Zuki, M. (2023). Value-based intermediation for takaful. ISRA International Journal of Islamic Finance, 15(1), 40–59.
Rahman, A, & Izzuddin, M. (2022). Regulating gig economy workers through insurance. Malayan Law Journal, 4, 1–15.
Robbi, A, & Zuki, M. (2025). Microtakaful and social protection in Malaysia. Journal of Islamic Accounting and Business Research, 16(1), 1–18.
Sadowski, J. (2024). Total life insurance: Logics of anticipatory control. Social Studies of Science, 54(2), 201–224.
Schwarcz, D. (2011). Reevaluating standardized insurance policies. University of Chicago Law Review, 78, 1263–1342.
Schwarcz, D. (2025). Climate change and insurance market instability. Minnesota Law Review, 109, 1–65.
Schwarcz, D, & Wolff, J. (2025). The limits of regulating AI safety through liability and insurance. SSRN Working Paper.
Shari, N, Abdullah, M, & Karim, R. (2024). Expanding microtakaful coverage. Journal of Islamic Finance, 12(3), 77–95.
Simon, J. (1994). In the place of the parent: Risk management and the government of campus life. Social & Legal Studies, 3(1), 15–33.
Sopian, A, & Azmin, M. (2021). Regulatory architecture of takaful in Malaysia. Malaysian Journal of Syariah and Law, 9(2), 101–118.
Talesh, S. A. (2016). Insurance companies as corporate regulators. DePaul Law Review, 66, 463–512.
van Bekkum, S, & Zuiderveen Borgesius, F. (2025). Proxy discrimination in financial services. Modern Law Review, 88(1), 1–30.
Yussof, S. (2013). Islamic Financial Services Act 2013 and takaful regulation in Malaysia. Malayan Law Journal, 6, 1–15.

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار