نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار فقه و حقوق جزا دانشگاه شهید مطهری واحد تهران، تهران، ایران.
2 کارشناسی ارشد فقه و حقوق اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران.
3 دکتری تخصصی فقه و حقوق جزا، دانشگاه شهید مطهری واحد تهران، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
چکیده
کلیدواژهها
عنوان مقاله [English]
نویسندگان [English]
The family system is the most important social system on which the stability of society depends. For this reason, Islamic jurisprudence attaches special importance to it and has shown considerable sensitivity in issues related to it. One of the areas related to the family is the discussion of marriage, which is a social contract and is concluded between spouses. Given that the necessity of a verbal contract is well-known among jurists, the issue of "marriage by marriage" is one of the branches of jurisprudence. This article, using a descriptive-analytical method and collecting data in a library manner, has examined the position of sign language in marriage by marriage with a jurisprudential and legal approach. The main question of the present study is that given that the person by marriage is unable to conclude a verbal contract, in general, can such a person, regardless of his or her ability or inability to provide power of attorney, fulfill his or her marriage contract by merely indicating it? The findings of this study show that from the perspective of Imami jurisprudence, there are three positions regarding the marriage of the last-named person, which are very controversial among jurists. The main discussion is in the first position; where the mute and last-named person has the ability to use a proxy. In such a case, we want to examine whether a person can make a verbal offer and acceptance by gesture. The second position is the impermissibility of gesture in a non-last-named person, which is not permissible according to the jurists and is not a matter of discussion at all. But the third position is the necessity of stimulating the tongue along with the gesture, which is controversial. Finally, by examining jurisprudential and legal sources, we find that even if the last-named person has the ability to use a proxy, he can express the offer and acceptance of the marriage contract by gesture, and proxy and stimulating the tongue are not necessary, as can be inferred from the application of Article 1066 of the Iranian Civil Code and the personal status laws of some Islamic countries.
کلیدواژهها [English]
بهطور کلی، از منظر فقه امامیه در خصوص نکاح اخرس سه مقام وجود دارد که عمده چالش میان فقهاست. مقام اول که درواقع اصلیترین مقام است، این است که آیا در انعقاد نکاح اشاره برای اخرس جایز است؟ در این زمینه، برای اثبات جواز اشاره اخرس سه مبنا وجود دارد:
الف. استناد اعتبار لفظ به ادله لفظیه که طبق این مبنا در انعقاد نکاح باید لفظ وجود داشته باشد؛ در این زمینه، روایاتی مانند روایت برید وجود دارد، اما در مقابل این روایت، مرحوم خوئی به روایت مسعده بن صدقه استناد نموده و ثابت کرده است که در اخرس نیازی به بیان لفظ نیست؛
ب. استناد اعتبار لفظ در نکاح به اجماع که طبق این مبنا، دیگر نیازی به دلیل اثبات کننده جواز اشاره برای اخرس نیست؛
ج. بنابر هر دو مبنا که در این فرض، ادلهای از روایات و همچنین ضرورت اکتفا به اشاره در مورد اخرس ثابت شد.
مقام دوم، عدم جواز اشاره در غیر اخرس است که طبق نظر فقها جایز نبوده و اصلاً محل بحث نیست. مقام سوم، لزوم تحریک زبان به همراه اشاره است و مرحوم خوئی ازجمله کسانی است که این نظریه را مطرح نموده و برای اثبات مدعای خود به عرف و روایت مسعده استناد نموده است، اما به استدلال ایشان دو اشکال صغرا و کبرا وارد است. در مجموع، با تتبع در منابع فقهی و حقوقی ثابت شد که شخص اخرس حتی در فرض تمکن از توکیل میتواند با اشاره، ایجاب و قبول عقد نکاح را بیان کند و نیازی به توکیل و تحریک لسان نیست، چنانکه از اطلاق ماده 1066 قانون مدنی ایران و قوانین احوال شخصیه برخی کشورهای اسلامی نیز همین نظر استنباط میشود. همچنین نزد همه مذاهب اربعه نکاح شخص لال به اشاره منعقد میشود و در مجموع، صحت انعقاد نکاح اخرس به طریق اشاره اقرب به واقع به نظر میرسد؛ زیرا همانطور که بیان شد، لفظ در عقد نکاح وسیلهای برای بیان اراده و توافق طرفین است و موضوعیت ندارد؛ چراکه وسیله اعلام اراده متنوع بوده و ممکن است از طریق بهکارگیری الفاظی که دلالتش بر مقصود صریح است و یا از طریق نوشته یا اشاره یا فعل صورت گیرد.
)